Senat pokazał Unii żółtą kartkę
Podczas ostatniego posiedzenia Senatu RP, 28 i 29 kwietnia 2010 r. izba wyższa po raz pierwszy w historii polskiego Parlamentu podjęła uchwałę w sprawie niezgodności z zasadą pomocniczości projektu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady Europejskiej. Do reprezentowania stanowiska Komisji Spraw Unii Europejskiej przed Senatem RP upoważniony został senator Piotr Głowski.
Traktat lizboński wzmocnił pozycję parlamentów krajowych, zwiększając możliwości ich udziału w pracach UE. Po raz pierwszy Senat wykorzystał tą możliwość, pokazując Unii Europejskiej swoistą „żółtą kartkę” dla dokumentu przygotowanego przez Parlament Europejski i Radę Europejską. Senatorowie uznali, że zasada pomocniczości1 w tym przypadku została naruszona.
„Załącznik do Traktatu mówi o tym, że możemy przesłać do instytucji, która przygotowała projekt aktu ustawodawczego, uzasadnioną opinię, zawierającą motywy, dlaczego parlament narodowy uważa, że dany akt ustawodawczy nie jest zgodny z tą zasadą. Do czasu upłynięcia tego terminu projekt aktu prawnego nie jest przedmiotem obrad w organach Unii Europejskiej.” – mówił podczas posiedzenia Senatu senator Piotr Głowski.
Dokument, który był podłożem opinii dotyczył współpracy państw członkowskich Unii Europejskiej w zakresie ochrony granic i funkcjonowania Europejskiej Agencji Zarządzania Współpracą Operacyjną na Zewnętrznych Granicach Państw Członkowskich Unii Europejskiej (Frontex)2. W czasie debaty senator Głowski podkreślał, że „państwa członkowskie lepiej znają lokalne potrzeby w zakresie ochrony swoich granic. Powinno się pozostawić stan prawny, zgodnie z którym Frontex podejmuje działania na wniosek właściwego państwa członkowskiego, a nie jest inicjatorem wielu działań. Porównując Włochy, które mają do ochrony granice morskie, a Polskę, której granice są lądowe, nie można stosować tych samych zasad w stosunku do jednej i drugiej strony. Państwa członkowskie, które chronią zewnętrzne granice lepiej wiedzą, jak te działania należy przeprowadzać – same powinny decydować jaką ilość członków powinny liczyć zespoły funkcjonujące w danym kraju, jaki sprzęt musi być przydzielany, jakie działania mają być podejmowane oraz powinno zostać im powierzone prowadzenie akcji. Frontex ma być instytucją pomocniczą, a nie główną jeżeli chodzi o ochronę granic Europy.”
Komisja Europejska wyznaczyła graniczny termin 8 tygodni konsultacji - na 3 maja. Podjęta uchwała gwarantuje Polsce, że jeżeli taka regulacja zostanie przyjęta, to zgodnie z Traktatem Lizbońskim, możemy zaskarżyć taką decyzję do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wskazując wszystkie przedstawiane przez Senat kwestie w zakresie łamania zasady pomocniczości3.
1Zasada „pomocniczości” polega na podejmowaniu decyzji w UE jak najbliżej obywatela – Unia Europejska podejmuje działania na poziomie wspólnotowym wyłącznie wówczas, gdy są one bardziej skuteczne od działań podejmowanych na szczeblu krajowym, regionalnym lub lokalnym (z wyjątkiem spraw leżących wyłącznie w jej gestii).
2 Frontex - agencja działająca od 1 maja 2005 r., mająca siedzibę w Warszawie. Do głównych zadań Frontex należy pomoc państwom w szkoleniu służb granicznych, analiza ryzyka związanego z działaniami terrorystycznymi oraz koordynacja działań państw na granicach zewnętrznych Unii Europejskiej, w tym przede wszystkim przy wydalaniu cudzoziemców przebywających nielegalnie na terytorium państw Unii Europejskiej. Zgodnie z uzasadnieniem przedstawionym przez Komisję odbyły się dwa audyty, podczas których niezależne instytucje oceniały działalność tej agencji. Nowelizacja ma rozwiązać kilka wskazywanych problemów, między innymi problem niewystarczającego wyposażenia technicznego Frontex, zasobów ludzkich udostępnianych do wspólnych działań przez państwa członkowskie, nieefektywnej koordynacji działań oraz współpracy z państwami trzecimi. Wskazany został brak kompetencji w tym zakresie oraz potrzeba zmiany roli agencji z wspierającej na koordynującą prowadzenie akcji "Powroty", czyli wydalania cudzoziemców przebywających nielegalnie na terenie Unii Europejskiej.
3 Niezgodności z zasadą pomocniczości według Komisji Spraw Unii Europejskiej oraz Komisji Praw Człowieka, Praworządności i Petycji oraz Senatu RP:
1) art. 3 ust. 1 akapit 2 w brzmieniu nadanym przez ww. projekt rozporządzenia, w zakresie w jakim przewiduje on samodzielne inicjowanie przez Frontex wspólnych działań na granicach zewnętrznych Unii Europejskiej – z uwagi na to, że państwa członkowskie lepiej znają lokalne potrzeby w zakresie ochrony swoich granic, powinno się pozostawić stan prawny, zgodnie z którym Frontex podejmuje działania na wniosek właściwego państwa członkowskiego;
2) art. 3a ww. w brzmieniu nadanym przez ww. projekt rozporządzenia, zgodnie z którym plan operacyjny działań na granicach zewnętrznych jest sporządzany przez Dyrektora wykonawczego Frontex – ze względu na lepszą znajomość okoliczności i warunków lokalnych przeprowadzania operacji, plan operacyjny działań na granicach powinien być sporządzany przez państwo przyjmujące, jedynie przy współudziale Frontex;
3) art. 3b ust. 1 w brzmieniu nadanym przez ww. projekt rozporządzenia, zgodnie z którym zarząd Frontex podejmuje decyzje dotyczące funkcjonariuszy straży granicznej państw członkowskich, którzy mają być oddelegowani do zespołów wsparcia Frontex – z uwagi na to, iż działania Frontex nie mogą dezintegrować krajowego systemu ochrony granic to państwo członkowskie powinno mieć wpływ na to ilu i których spośród swoich funkcjonariuszy deleguje; zagadnienie to może być jedynie przedmiotem uzgodnień pomiędzy Frontex a zainteresowanym państwem członkowskim;
4) art. 3c w brzmieniu nadanym przez ww. projekt rozporządzenia, zgodnie z którym państwo przyjmujące, na terenie którego odbywa się akcja Frontex, ma obowiązek uwzględnienia spostrzeżeń oficera łącznikowego Frontex - państwo przyjmujące, ze względu na poszanowanie jego suwerenności oraz wynikającą z lepszej znajomości warunków lokalnych efektywność działań, powinno mieć decydujący głos w odniesieniu do akcji przeprowadzanej na swoim terytorium;
5) art. 7 w brzmieniu nadanym przez ww. projekt rozporządzenia, w zakresie, w jakim Frontex ma uprawnienie do jednostronnego decydowania jaki sprzęt jest udostępniany przez państwo członkowskie do działań operacyjnych Frontex oraz o nabywaniu i leasingowaniu sprzętu – ponieważ Frontex nie posiada własnych uprawnień w zakresie ochrony granic, a operacje prowadzone przez Frontex zawsze odbywają się na terenie jednego z państw członkowskich to państwa członkowskie powinny mieć decydujący wpływ na te zagadnienia.